محمد بن علي منجم وابكنوي
39
زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي )
سه درجه بيرون آوريم كه نصف اوست چنان كه در فصل هفتم گفتيم . واز جيب سه درجه ، I جيب يك درجه ونيم واز جيب يك درجه ونيم ، جيب چهل وپنج دقيقه . آن گاه ثلث جيب يك درجه ونيم بگيريم وآن را از جيب I يك درجه ونيم نقصان كنيم وآن را كه باقي ماند محفوظ أول خوانيم . بعد از آن ، ثلث جيب I چهل وپنج دقيقه بگيريم وبر جيب چهل [ و ] پنج دقيقه افزائيم . آنچه حاصل آيد آن را محفوظ I ثاني گوئيم . آن گاه تفاوت ميان محفوظ أول وثاني معلوم كنيم وآن را تنصيف كنيم I تا تعديل حاصل آيد . آن تعديل را بر كمتر فزائيم از اين دو محفوظ ويا از بيشتر ، نقصان I كنيم تا جيب يك درجه حاصل آيد به تقريب . فصل دهم : در معرفت جيب هر جزوى I از آن اجزا كه خواهيم وطريق أو آن است كه چون جيب جزوى ، مجهول باشد وجيب جزوى I كه مقدم باشد بر آن جزو ، به يك درجه معلوم بود وجيب تمام آن جزو نيز معلوم باشد ؛ I پس ضرب كنيم جيب آن جزو مقدم را در جيب تمام يك درجه وجيب تمام آن جزو را I در جيب يك درجه ، منحط . وحاصل هر دو ضرب را با هم جمع كنيم تا جيب آن جزو حاصل آيد I كه مطلوب است . مثالش ؛ چنان كه فرض كرديم كه جيب سى وهفت درجه مىخواهيم كه استخراج I كنيم ، چون جيب سى وشش درجه معلوم كرده باشيم چنان كه در فصل سئوم بيان كردهايم ، I وجيب تمام أو دانسته باشيم چنان كه در فصل پنجم گفتيم . پس ضرب كنيم جيب سى I وشش درجه را در جيب تمام يك درجه ، منحط ؛ وجيب تمام سى وشش درجه را در جيب I يك درجه ، منحط تا از مجموع هر دو حاصل ضرب ، جيب سى وهفت درجه بيرون آيد وباقي I بر اين قياس بود . وبا اين أصول كه بيان كردهايم استخراج جيبهاى تمام اجزا I تا ربع دور مىتوانيم كرد ؛ چنان كه اگر خللى به جدول جيب راه يابد اصلاح آن توان كرد . وجيب ، قانوني است محاسب را در معرفت قوسهاى مجهول از قوسهاى معلوم كه رجوعش